Άγιος Χαράλαμπος

Kτισμένος το 1832, στην θέση παλαιότερου ναού. Ο ναός αρχικά ήταν αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου αλλά μετά από κάποιο θαύμα που αποδόθηκε στον Άγιο Χαράλαμπο, παρέμεινε πλέον ως ναός του Αγίου. Έτσι, σήμερα ακόμη πανηγυρίζονται τα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου αλλά και η μνήμη του Αγίου Χαραλάμπους στις 10 Φεβρουαρίου. Η τοιχοποιία είναι ισόδομη και ο προσεκτικός παρατηρητής μπορεί να δεί στην εξωτερική επιφάνεια των τοίχων, αρκετές πέτρες με διάφορες επιγραφές σκαλισμένες από τους μαστόρους που τον έχτιζαν. Μεγάλο ενδιαφέρον έχει το καμπαναριό, που είναι έργο του 1888 κατασκευασμένο από Πυρσογιαννίτες τεχνίτες.

Εορτάζει του Αγίου Χαραλάμπους στις 10 Φεβρουαρίου και στα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου

Ο λιθόκτιστος Άγιος Χαράλαμπος οικοδομήθηκε το 1832-4 και αποτέλεσε τον πρώτο καθεδρικό ναό της πόλης. Μαζί με την Εκκλησία των Ταξιαρχών αποτελούν κομψοτεχνήματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής  και ορίζουν τις δύο ενορίες στη περιοχή του Κάστρου.

 

Ιερός Ναός Αγίου Χαραλάμπους

 O Ναός αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου. Έλαβε την ονομασία  «Καθολικόν», καθότι ήταν η κυριότερη των Εκκλησιών της Δημητσάνας, ο Μητροπολιτικός δηλαδή Ναός της πόλης,  προτού καταλάβει την θέση αυτή ο Ναός της Αγίας Κυριακής.

Ως προς τη μετέπειτα αφιέρωση της εκκλησίας της Παναγίας στον Άγιο Χαράλαμπο,  αυτό πρέπει να συνέβη στα τέλη του 17ου (1687-1688) ή στα μέσα του 18ου αιώνα, όταν επιδημία πανώλης είχε αφανίσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην Πελοπόννησο. Τότε, πολλές εκκλησίες και παρεκκλήσια χτίστηκαν ή αφιερώθηκαν στον άγιο Χαράλαμπο γιατί, όπως αναφέρουν οι συναξαριστές, ο άγιος είχε

«θεόθεν » το χάρισμα να διώχνει το «μαύρο θάνατο», δηλαδή την πανώλη.

Σχετικά με την επιδημία αυτή ο Γεώργιος Καρβελάς γράφει στη σελίδα 368 του βιβλίου του : «Βραδύτερον, ότε κατά το έτος 1687 φοβερά επιδημία πανώλους εμάστιζε την Πελοπόννησο,  υπό τοσούτου τρόμου κατελήφθη ο Νικολός του Φιλοσόφου ένεκα του θανάτου στενών συγγενών του, ώστε έσπευσε να αφιερώση

εις την μονήν των Αιμιαλών το «το χωράφι που είναι στο Δρακόμυλο το ονομαζόμενο Σοφέϊκο…» και να γράψη το όνομά του, το όνομα της γυναικός του Ασημίτσας,

και τα ονόματα των τέκνων του Τρισεύγενης, Διαμαντή και Παναγιώτη,  μετ΄ολίγον δε χρόνον , επιτεινομένης της επιδημίας αφιέρωσε και το αμπέλι στη Λίπα …”

            Σύμφωνα, όμως,  με το Βιβλίο Υποστατικών των Εκκλησιών περιοχής Δημητσάνας, με ημερομηνία  3.5.1699, ο ναός προσδιορίζεται με τον όνομα

«Κυρίας Θεοτόκου της Ονομαζομένης Καθολικής». Ο εφημέριος του Ναού Παναγιώτης Γαβριλόπουλος, αναφέρει τα ακόλουθα :

 

1699  μηνί  Μαΐου – 3 – ἀνεφάνει  ὁ  Παπά Παναγιώτης καί Οἰκονόμος      Γαβριλόπουλος   Ἐφημέριος   τῆς   Κυρίας  Θεοτόκου  τῆς  Ὀνομαζομένης  Καθολικῆς,  ὁ  ὁποῖος  μεθ’ ὅρκου  φανερώμει  ὄλα τα  στεκούμανα  ὁποῦ  εἰς  τήν  αὐτήν  Ἐκκλησίαν  εὐρίσκονται   ἕνα  πρός  ἕνα καί  πρῶτον  ἡ  αὐτή  Ἐκκλησία  ἀνακαινισμένη  ἐκ  βάθρων  γῆς διά συνδρομῆς  κάποτε  καί  έξόδου  τοῦ  Πανοσιωτάτου Ἱερομονάχου  τοῦ  ποτέ  Παπά Ἀνθύμου,  καί  ἀδελφοῦ  αὐτοῦ  Ἱωάννου                

Καρακάλλου,  καί ἀνιστορίθη ἀπό  τούς  υἱούς αὐτοῦ τοῦ ἄνωθεν Ἰωάννου  Παπά  Πολυχρόνη   καί   Κανέλου,  καί   διαμαντή  διά ἐξόδου  αὐτῶν. —

 

-Ἕνα χωράφι  κείμενον στή  μαλάσοβα  εἰς  τήν  σιάλα  ἀπό πάνω  (Σκάλα)   συνικιῶν γῆς  τρία ήμισι  ἀφιερωμένον  ἀπό  τόν ποτέ  Νικολόν  κόλδον  ἀπό   λοῦμι   μέ  γράμμα  γενάμενον  ὡς  καθῶς εἰς  τόν   λίμπρον  τῆς  αὐτῆς  ἐκκλησίας  εὐρίσκεται   1632.                                   

-Ἕτερον  χωράφιον  κείμενον  εἰς  τήν  Κοτρόνα  εἰς  τήν  ντούσια  τήν  βρύσιν  με  δέδρα  δύο και  ἀγριαπηδιαῖς  τρεῖς   συνικιῶν  γῆς  ἑπτά   ἀφιερωμένον  ἀπό  τόν  ποτέ  μιχάλη  Καρκαλᾶ  ἀπό   τοῦ  λοῦμι   γεγραμμένον  μέ  γράμμα  εν  τοίς  1642    ὡ   καθῶς  εἰς  τόν  λίμπρο  τό  άνωθεν  εὐρίσκεται

-Ἕτερον χωράφι κείμενον εἰς τήν  μαλάσοβα εἰς τήν  σκάλα  ζερβᾶ εἰς  τήν  παραπολιάνα   εἰς  τήν  στράτα   τήν   μαγουλιανίτικην συνικιῶν  γῆς   τρειῶν   ἀφιερωμένον  ἀπό   τόν   ποτέ   τριανταφιλον   Κολδοῦα    ἀπό    λοῦμι    μέ   γράμμα    γενάμενον  εἰς 1643   καθῶς   εὐρίσκεται   εἰς  τό   αὐτό  λίμπρον

-Ἕτερον χωράφι κείμενον εἰς ταῖς πεζούλαις  εἰς  κρανιά,  καί ἕτερον ἐκεῖ σιμά  εἰς ταῖς  πεζούλαις,  καί  ἕτερον χωράφι κείμενον εἰς τό καμπινάρι  τό κάτω είς τήν στράτα  συνικιῶν γῆς τριάντα  ἕξη ἀφιερωμένα ἀπό τόν ποτέ Γιώργη Καψάλι  μέ γράμμα  γενά μενον  [ἐν τοίς]  1654  καθῶς  εἰς  τό  λίμπρον

-Ἕτερον  χωράφι  κείμενον  στοῦ   σαβαλᾶ  εἰς  τό  ῥέμα  μέ  μία  καρέαν    

καί   ἐκεῖ  κοντά  εἰς  τό  βράχον   εἶναι   μία  ἐκκλησία  εἰς  ὅνομα  τῆς

Κυρίας Θεοτόκου τῆς κοιμήσεως, εἰς τήν ὁποῖαν εἶναι τό αὐτό χωράφι ἀφιερωμένον   ἀπό  τόν   ποτέ  Παναγιώτη  Βουτζαρά   ἀπό  διμιτζάνα μέ  γράμμα γενάμενον  καθῶς  εἰς  τό  λίμπρον  αὐτόν

-Ἕτερον  χωράφι  κείμενον  στό  Βρισάκι  εἰς  τό ἀλώνι  ἀπό κάτω  εἰς τό  ρεύμα  συνικιῶν  γῆς  δέκα  ήμισι  ἀφιερωμένον  ἀπό  τόν  ποτέ  Γιῶργον  παπά  διάκο  μέ  γράμμα  γεινάμενον   1672   καθῶς  ἄνωθεν             

-Ἕτερον  χωράφι  κείμενον  στή  μαλάσοβα   ἀπό  πάνω   ἀπό  τόν  ἁγιον Ἀθανάσιον  καί  ἀπό  πάνω  στράταν   μέ  μίαν  άγριαπιδίαν  συνικιῶν γῆς  τριῶν  άφιερωμένον  ἀπό  Κόστα  λυκομάτι.—                                  συκαμηναῖς  ῥίζαις  4  κείμεναις στό  μαροδοχόρι  άφιερωμένον ἀπό τόν   ποτέ   συνήδορα χωρίς τινός σκρίττου. εἶναι   καί   παρακλήσια  τῆς  αὐτῆς   ἐκκλησίας   ὁ   ἅγιος  Τρίφων   καί   Παναγία  χρυσωπηγή  και Ἱωάννης ὁ Χρυσώστομος καί ἅγιος Θεόδωρος καί ἅγιος Βασίλειος καί  διά  πλέον  βεβαίωσιν  ἰδιοχείρως  ὑπογράφονται

Παναγιώτης  Ἱερεύς  και  Οἰκονόμος  Βεβαιοῖ

 

Παρατηρήσεις :

Από εξωτερική πλευρά τοίχου του Αγίου Χαραλάμπου αναγράφεται :

«1832 ΚΤΙΣΤΑΙ ΜΑΊΟΥ…ΜΠΑΝΑΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΟΥΛΤΖΗΝΑΣ

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει το καμπαναριό, που κτίστηκε σε αντικατάσταση του αρχικού που βρισκόταν στη δυτική πλευρά του ναού, πενήντα χρόνια αργότερα, το 1888, από Πυρσογιαννίτες τεχνίτες.

Στις 13 Αυγούστου 1985, η Εκκλησιαστική Επιτροπή του Ναού, προεδρεύοντος του αειμνήστου Αρχιμ. Γρηγορίου Τσάκαλη, αποφασίστηκε η εγκατάσταση ηλεκτρικών καμπάνων δαπάνης 400.00 δραχμών και η αγορά νέας καμπάνας βάρους 160 κιλών αξίας 90.000 δραχμών.

Δίπλα από τον ναό του Αγίου βρίσκεται η μαρμάρινη προτομή του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Ιωσήφ Αντωνόπουλος, ο οποίος χρημάτισε αρχικά Μέγας Πρωτοσύγκελλος του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄, Μητροπολίτης Δράμας και από του 1810 Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης. Απαγχονίστηκε με άλλους τρεις αρχιερείς στις 3 Ιουνίου 1821, τρεις μήνες μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄.

 

ΤΟ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟ ΤΟΥ ΑΓ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

Δείγμα Πυρσογιαννίτικης κατασκευαστικής τέχνης είναι το καμπαναριό της Εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους στην Δημητσάνα. Το καμπαναριό αυτό κτίστηκε το 1888 από Πυρσογιαννίτες κτίστες, που εκείνη την εποχή ήταν οι πιό φημισμένοι τεχνίτες της πέτρας και της οικοδομής.

Η Πυρσόγιαννη είναι χωριό της Ηπείρου, στον Γράμμο, κοντά στα σύνορα με την Αλβανία. Είναι γνωστή, μαζί με άλλα χωριά της περιοχής, από τους φημισμένους τεχνίτες της, που κατασκεύασαν τα πασίγνωστα ηπειρώτικα τοξωτά γεφύρια, που εδώ και πολλά χρόνια στέκονται πάνω από τα ποτάμια της Ηπείρου και και θαυμάζονται από όλους, ειδικούς και μη.

«Όλη τους η τέχνη ήταν μιά λέξη: αργά. Όσο πιό αργά δούλευαν τόσο πιό καλοί μαστόροι ήταν. Τραγουδούσαν και σφύριζαν στο πελέκημα, για να ξεχνιούνται και να μη βιάζονται. Γλεντούσαν την αργάδα τους…» διηγιόταν ο Πυρσογιαννίτης μάστορας Δήμος Φλίνδρης στο περιοδικό «Αρμολόι» το 1973. Λέγεται μάλιστα ότι ο κάθε ένας έφτιαχνε ένα, το πολύ δύο αγκωνάρια την ημέρα !

Οι Πυρσογιαννίτες μαστόροι ταξίδευαν για την τέχνη της πέτρας σε όλη την Ελλάδα αλλά αναφορές για έργα τους υπάρχουν σε όλα τα Βαλκάνια, στα παράλια της Τουρκίας, στην Περσία, στην Αίγυπτο ακόμη και στο Σουδάν, την Αιθιοπία, το Κονγκό, την Ταγκανίκα και την Αμερική !!!

Ίσως για αυτό να προτιμήθηκαν οι Πυρσογιαννίτες μαστόροι, έναντι των γειτόνων μας Λαγκαδινών, που βέβαια δεν υστερούσαν και αυτοί στην τέχνη της πέτρας.

Οι Πυρσογιαννίτες λένε ότι ο Δεσπότης της Κόνιτσας ρώτησε κάποτε έναν Πυρσογιαννίτη που ήθελε να γίνει παπάς «ποιός έχτισε τον κόσμο». Εκείνος του απάντησε : «η Πυρσόγιαννη». «Καλά», επέμεινε ο Δεσπότης, προσπαθώντας να του αντλήσει την απάντηση που περίμενε, «δεν βόηθησε κανείς άλλος;». «Βόηθησε λίγο και η Βούρμπιανη» (διπλανό χωριό) απάντησε ο υποψήφιος παπάς και … κόπηκε !

Το ότι οι Δημητσανίτες έφεραν από μακριά τους φημισμένους αυτούς τεχνίτες για την κατασκευή του καμπαναριού, δείχνει την ευμάρεια, την ακμή αλλά και κάποια αισιοδοξία για το μέλλον, που πρέπει να επικρατούσε εκείνη την εποχή στην Δημητσάνα.

Ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους κτίστηκε το 1832, δύο χρόνια πριν από τον ναό της Αγίας Κυριακής. Αρχικά, είχε καμπαναριό χτισμένο στην δυτική πλευρά του, πάνω από την δευτερεύουσα είσοδο που υπάρχει εκεί, όπου σήμερα υπάρχει ένα δίστυλο πρόπυλο, που ήταν η βάση του αρχικού καμπαναριού.

Το υπάρχον καμπαναριό χτίστηκε το 1888, στο πλάι της εκκλησίας, σε μικρή απόσταση από αυτήν. Το καμπαναριό αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά δείγματα της πυρσογιαννίτικης τέχνης. Ορθώνεται κάθετα, στο πίσω μέρος του ναού, αφήνοντας τον οριζόντιο όγκο και τον τρούλο της εκκλησίας να φαίνονται και να σχηματίζουν ένα αρμονικό σύνολο μαζί του.

Το καμπαναριό είναι τετραόροφο, με βάση σε σχήμα κόλουρης πυραμίδας, της οποίας η κάτω βάση είναι μισό μέτρο περίπου μεγαλύτερη από την πάνω, για λόγους σταθερότητας. Η βάση δίνει την εντύπωση μιας στιβαρής και «ρωμαλέας» κατασκευής. Στην νότια πλευρά της βρίσκεται η είσοδος του κτίσματος ενώ στην δεξιά και στην αριστερή πλευρά υπάρχουν μικρά παράθυρα. Πάνω από την είσοδο στην κεντρική πέτρα, που ονομάζεται «κλειδί» είναι σκαλισμένο ένα αγγελάκι, που συνήθως το σκάλιζαν πάνω από τις πόρτες για να μην επιτρέπει την είσοδο του κακού στο κτίσμα. Στην μιά πλευρά της βάσης είναι αναγραμμένα και τα στοιχεία του πρωτομάστορα μάλλον: «ΑΠΡΙΛΙΟΥ 10 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΒΑΤΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΧΩΡΙΟΝ ΠΡΥΣΟΓΙΑΝΙ 1888».

Πάνω από την βάση βρίσκονται, αποτελώντας ενιαίο σύνολο, ο πρώτος και ο δεύτερος όροφος. Ο πρώτος έχει για λόγους αντοχής ένα τοξωτό άνοιγμα στην κάθε πλευρά ενώ ο δεύτερος δύο. Για μεγαλύτερη αντοχή έχουν τοποθετηθεί -αντί για ξυλοδεσιές- «άλπιζες», σίδερα δηλαδή, που διεισδύουν από την μία πλευρά και φθάνουν μέχρι την απέναντι, κρατώντας σε σταθερή απόσταση τους τοίχους του καμπαναριού, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις σεισμών.

Ο τρίτος όροφος είναι πιό ανάλαφρος και αποτελεί το κωδωνοστάσιο. Έχει δύο ανοίγματα σε κάθε πλευρά αλλά είναι μεγαλύτερα, ώστε να μη εμποδίζεται η μετάδοση των ήχων της καμπάνας. Έχει επίσης άλπιζες, δύο σε κάθε πλευρά του ενώ υπάρχουν και τα απαραίτητα μεταλλικά στηρίγματα για τις καμπάνες.

Το καμπαναριό, όπως λένε οι ειδικοί, έχει και κλασσικιστικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως το τριγωνικό περίγραμμα (σαν αέτωμα) πάνω από την είσοδο, το γείσο μεταξύ της βάσης και του πρώτου ορόφου και την τελειότητα των αρμών.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, ότι το καμπαναριό του Αγίου Χαραλάμπους είναι από τα πιό φωτογραφημένα μνημεία της Δημητσάνας.-

Τ.Λ.

 

Αγκωνάρι, Ιστορία Μωραίτη

Το παλιό γκρεμίστηκε τοο 1965 – 1970 (μάλλον από τον παπα-Κολιτσόπουλο από του Παλούμπα).

Οι πέτρες μεταφέρθηκαν στη Μονή Αιμυαλών για να γίνει το parking πριν την είσοδο στο Μοναστήρι.